Giới thiệu một số phông lưu trữ tiêu biểu hiện đang bảo quản tại lưu trữ lịch sử tỉnh Bắc Giang

Ngày đăng: 
Wednesday, November 14, 2018

Tài liệu lưu trữ là một kho tàng thông tin đáng tin cậy, có giá trị sử liệu cao và ngày càng được các tổ chức, cá nhân khai thác sử dụng như một công cụ không thể thiếu trong việc xây dựng, triển khai các quyết sách trong quản lý, trong nghiên cứu hay trong đời sống của mỗi cá nhân. Trong thế kỷ XXI, tài liệu lưu trữ càng khẳng định được vai trò, vị trí của mình trong công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước, phát triển kinh tế xã hội, xây dựng một quốc gia tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đích đến cuối cùng là nhằm phát huy tối đa giá trị của tài liệu lưu trữ, khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ phục vụ các mục đích của Nhà nước cũng như của xã hội.

          Trung tâm Lưu trữ lịch sử - Chi cục Văn thư Lưu trữ tỉnh Bắc Giang là một Lưu trữ lịch sử của tỉnh, có chức năng thu thập, bảo quản và thực hiện các hoạt động lưu trữ khác trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Do điều kiện làm việc bị hạn chế, chưa có kho lưu trữ chuyên dụng độc lập, còn bố trí chung với nơi làm việc nên rất chật chội, việc thu thập, bảo quản tài liệu lưu trữ gặp rất nhiều khó khăn. Hàng năm không thực hiện được việc thu thập, bổ sung tài liệu vào lưu trữ lịch sử do không có diện tích sử dụng.  Hiện nay, tại đây đang bảo quản và phát huy giá trị tài liệu của 38 phông lưu trữ, trong đó có 29 phông đóng và 09 phông mở, với tổng số 984.5 mét giá, tương ứng 7887 hộp, tương ứng 53.985 hồ sơ. Các phông lưu trữ hiện đang bảo quản tại Kho Lưu trữ lịch sử của tỉnh Bắc Giang được chia thành các thời kỳ:

- Thời kỳ Bắc Giang I, giai đoạn từ năm 1948 đến năm 1962: 01 phông;

- Thời kỳ Hà Bắc, giai đoạn từ 1963 đến hết năm 1996: 21 phông;

- Thời kỳ Bắc Giang II, giai đoạn từ năm 1997 đến nay: 16 phông.

          1. Thời kỳ Bắc Giang I

          Đối với thời kỳ Bắc Giang I , giai đoạn từ năm 1946 đến năm 1962, hiện còn duy nhất 01 phông của Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Bắc Giang. Đây là thời kỳ lực lượng cách mạng giành được chính quyền và thành lập Ủy ban cách mạng lâm thời. Sau cuộc bầu cử HĐND tỉnh ngày 05/7/1946, Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Bắc Giang (gọi tắt là UBKCHC tỉnh Bắc Giang) được thành lập, đồng thời Phông UBKCHC tỉnh cũng được hình thành (gọi tắt là Phông Bắc Giang I). Hiện nay, Phông Bắc Giang I có 22,2 mét giá tài liệu với 156 hộp, tương ứng 1938 hồ sơ. Nội dung tài liệu phản ánh quá trình hoạt động của cơ quan UBKCHC tỉnh Bắc Giang, sự lãnh đạo, chỉ đạo của tỉnh về quân sự, đánh địch trong lòng địch, mở rộng vùng tự do, xây dựng phát triển kinh tế sau chiến tranh, tiêu phổ kháng chiến, sơ tán nhân dân ra vùng tự do, công tác cứu tế, giảm tô thuế, ủng hộ chính quyền cách mạng nuôi quân đánh giặc, mua sắm vũ khí phương tiện phục vụ chiến đấu... Ngoài ra, tài liệu lưu trữ còn phản ánh công tác lãnh đạo, chỉ đạo của UBKCHC trong việc ổn định chính trị tư tưởng và cuộc sống của nhân dân, khắc phục hậu quả sau chiến tranh, khôi phục phát triển kinh tế, xã hội như khai hoang, lập ấp, đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, thủy lợi, cải cách ruộng đất, phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, giao thông, xây dựng hợp tác xã nông nghiệp, thực hiện thắng lợi các kế hoạch ngắn hạn, dài hạn của tỉnh…

          2. Thời kỳ Hà Bắc ( giai đoạn 1963 - hết năm 1996)

Cùng với quá trình hình thành và phát triển của chính quyền tỉnh Hà Bắc đã kéo theo sự hình thành nên một khối lượng tài liệu tương đối lớn của các cơ quan, tổ chức trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, tại Kho Lưu trữ lịch sử tỉnh Bắc Giang đang bảo quản 21 phông tài liệu đóng của thời kỳ Hà Bắc với tổng số 461.8 mét giá tài liệu, 3651 hộp và tương ứng 26.068 hồ sơ. Đây là giai đoạn lịch sử của tỉnh, không chỉ phản ánh tình hình chính trị - kinh tế - xã hội của riêng tỉnh Bắc Giang mà còn của cả tỉnh Bắc Ninh thời kỳ sáp nhập 02 tỉnh. Đặc biệt, khi tiến hành chia tách tỉnh Hà Bắc năm (1997), toàn bộ tài liệu lưu trữ thời kỳ Hà Bắc được giao lại cho Trung tâm Lưu trữ tỉnh Bắc Giang thực hiện nhiệm vụ bảo quản và tổ chức khai thác sử dụng. Chính vì vậy, đây là khối tài liệu vô cùng quan trọng đối với cả 2 tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh khi nghiên cứu hoặc giải quyết các vấn đề liên quan đến chế độ, chính sách, nghiên cứu lịch sử về chính trị, kinh tế, văn hóa… của tỉnh Hà Bắc nói chung và của từng địa phương trên địa bàn tỉnh Hà Bắc nói riêng. Thành phần tài liệu của các Phông lưu trữ thời kỳ Hà Bắc rất đa dạng và phong phú, bao gồm cả tài liệu của các cơ quan trung ương và địa phương. Loại hình tài liệu chủ yếu là tài liệu giấy, các loại hình tài liệu khác không đáng kể. Trong số các phông lưu trữ của thời kỳ Hà Bắc, một số phông có nội dung mang tính chất quan trọng, giá trị cao, khối lượng tài liệu lớn, tiêu biểu như sau:

Phông Ủy ban hành chính tỉnh Hà Bắc (Phông Hà Bắc) giai đoạn 1963 - 1996, gồm có 131 mét, 978 hộp, tương ứng với 8236 hồ sơ. Đây là phông tài liệu có giá trị lịch sử rất lớn, phản ánh toàn bộ quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của tỉnh Hà Bắc, qua đó giúp chúng ta thấy được chủ trương, đường lối, chính sách cũng như quá trình thực hiện công cuộc đấu tranh và xây dựng, đổi mới của tỉnh đối với nghiên cứu lịch sử cũng như phục vụ các nhiệm vụ về xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Thành phần và nội dung chủ yếu của tài liệu là các văn bản chỉ đạo, triển khai, hướng dẫn thực hiện của Chính phủ và các cơ quan trung ương, UBHC tỉnh và các cơ quan đơn vị trong tỉnh về các mặt hoạt động; tài liệu họp HĐND các huyện, thị xã; tài liệu về quy hoạch ngành, huyện, thị xã, xây dựng cơ bản các công trình cầu, cống, kênh mương, đường giao thông...; tài liệu lịch sử của tỉnh Hà Bắc và các huyện, thị xã; giấy phép đăng ký hộ khẩu thường trú, hồ sơ thành lập các công ty tư nhân, hành nghề tư nhân ; các dự án viện trợ, hồ sơ giao nhận con nuôi, công văn, tờ trình trao đổi...của các cơ quan đơn vị thuộc tỉnh Hà Bắc.

Phông Ban Tổ chức chính quyền tỉnh Hà Bắc giai đoạn 1963-1996, với 61 mét, 535 hộp, tương ứng 4238 hồ sơ. Thành phần và nội dung của tài liệu cơ bản là các văn bản liên quan đến công tác tổ chức bộ máy, tổ chức cán bộ, xây dựng chính quyền cấp xã, bầu cử Đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp, địa giới hành chính cấp xã…

Phông Ty Tài chính tỉnh Hà Bắc giai đoạn 1963-1996 cũng là một trong những phông tài liệu có giá trị cao, gắn bó mật thiết với quá trình cải tạo, xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, đảm bảo sự ổn định về mặt tài chính cho các cơ quan, tổ chức trên địa bàn tỉnh. Với khối lượng tài liệu là 75,4 mét, tương đương 604 cặp hộp, với 2727 hồ sơ. Thành phần và nội dung tài liệu chủ yếu là các văn bản, hệ thống sổ sách, biểu mẫu… liên quan đến công tác tài chính, phê duyệt, cấp phát, điều chỉnh ngân sách, phân bổ và quản lý các nguồn ngân sách trên địa bàn tỉnh…

Phông Ty Giáo dục Hà Bắc, trong thời kỳ Hà Bắc, công tác giáo dục cũng chiếm vị trí vô cùng quan trọng. Khối tài liệu hiện đang bảo quản của Phông Ty Giáo dục Hà Bắc giai đoạn 1963-1996 là 17 mét, tương ứng 138 hộp, với 1091 hồ sơ. Tuy nhiên, thành phần và nội dung của khối tài liệu đó cũng đủ để chứng minh cho chúng ta về sự hình thành, phát triển của ngành giáo dục, những chủ trương chính sách trong công tác giáo dục, đổi mới giáo dục, phổ cập giáo dục, chế độ chính sách cho giáo viên, đặc biệt nhưng ưu tiên, ưu đãi đối với công tác giáo dục vùng dân tộc ít người…  

Phông Y tế Hà Bắc cũng là một phông có số lượng và thành phần tài liệu tương đối lớn trong Kho Lưu trữ lịch sử. Với tổng số 31,5 mét tương ứng với 252 hộp, với 1658 hồ sơ đã phản ánh được sự phát triển của ngành y tế trong thời kỳ vừa chiến đấu vừa kiến quốc, khắc phục hậu quả sau chiến tranh, chăm lo sức khỏe cho nhân dân…

Ngoài ra, hiện nay trong Kho Lưu trữ lịch sử của tỉnh còn lưu giữ một khối tài liệu được chỉnh lý và sắp xếp riêng, không lập thành Phông riêng nhưng lập thành một khối tài liệu riêng biệt, được sắp xếp, chỉnh lý, hệ thống hóa theo những nguyên tắc cơ bản của ngành lưu trữ. Đó là khối tài liệu về Thi đua - Khen thưởng tỉnh Hà Bắc (1984-1996), với tổng số 88,5 mét, 706 hộp, tương ứng với 4538 hồ sơ. Hồ sơ, tài liệu về Thi đua - Khen thưởng chủ yếu là các bản khai thành tích kháng chiến của quân và dân tỉnh Hà Bắc với các hình thức, mức độ khen thưởng khác nhau: Huân chương, huy chương các hạng… Khối tài liệu này có giá trị rất lớn trong việc phục vụ độc giả tra cứu để được hưởng các chế độ, chính sách của Nhà nước cho các đối tượng đã từng tham gia các cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ.

3. Thời kỳ Bắc Giang II (1997 -  nay)

Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa IX (ngày 06/11/1996) đã ra Nghị quyết chia tách tỉnh Hà Bắc thành hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh. Tỉnh Bắc Giang chính thức đi vào hoạt động và làm việc theo đơn vị hành chính mới từ ngày 01/01/1997 cho đến nay. Sự thay đổi này kéo theo sự thay đổi về mặt tổ chức của các cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND tỉnh. Các cơ quan chuyên môn được thành lập mới trên cơ sở các ngành, lĩnh vực từ trung ương đến địa phương nhằm giúp cho UBND tỉnh quản lý các ngành chuyên môn trên địa bàn tỉnh. Cho đến nay, trải qua rất nhiều lần thay đổi về tổ chức bộ máy, sáp nhập, giải thể, thành lập mới các cơ quan chuyên môn, tỉnh Bắc Giang đã ổn định về mặt tổ chức, có một hệ thống các cơ quan chuyên môn có chức năng tham mưu giúp việc cho UBND tỉnh quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực trên địa bàn tỉnh. Mặc dù vậy, giai đoạn tỉnh Bắc Giang tái thành lập cũng đã có không ít cơ quan đã ngừng hoạt động do thay đổi mô hình tổ chức, sáp nhập, giải thể, đổi tên cơ quan đó: Sở Công nghiệp & Tiểu thủ công nghiệp, Sở Thương mại và Du lịch, Ban Tổ chức chính quyền tỉnh Bắc Giang…

Đến nay, Trung tâm Lưu trữ lịch sử của tỉnh đã tiến hành thu thập được 12 phông của các cơ quan đã và đang hoạt động trên địa bàn tỉnh, với tổng số 427.2 mét, 3.442 hộp, tương ứng 21.975 hồ sơ. Trong số đó có 05 phông đóng, với 82,9 mét, 729 hộp, tương ứng 4152 hồ sơ. Thời gian tài liệu sớm nhất của thời kỳ này là năm 1997 muộn nhất là năm 2014 (duy nhất Phông Sở Nội vụ Bắc Giang, còn lại các phông khác thời gian tài liệu đến năm 2004). Toàn bộ hồ sơ, tài liệu của các phông thời kỳ Bắc Giang II đã được chỉnh lý, sắp xếp bố trí theo khu vực bảo quản của từng phông riêng.

Đối với các phông đang bảo quản trong Kho Lưu trữ lịch sử của tỉnh, thành phần và nội dung chủ yếu của tài liệu tập trung vào một số nội dung như công tác chỉ đạo, điều hành của tỉnh về ổn định tỉnh hình chính trị, tổ chức các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, Đại biểu HĐND các cấp, các kỳ họp HĐND, UBND tỉnh; đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội trên nhiều mặt như văn hóa, giáo dục, y tế, tài chính, lao động thương binh xã hội, cải cách hành chính trên các lĩnh vực; phát triển công tác cán bộ, quan tâm đến đào tạo và bồi dưỡng cán bộ; đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong các cơ quan nhà nước, đảm bảo đủ điều kiện, tiềm lực về nhân lực, vật lực để đáp ứng được đòi hỏi của công nghệ theo lộ trình của chính phủ điện tử.

          Với mục đích tăng cường phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Bắc Giang đang từng bước tham mưu hoàn thiện Kho Lưu trữ chuyên dụng để tiến hành thu thập, bổ sung, số hóa và đổi mới các hình thức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ nhằm đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên địa bàn tỉnh nói riêng và trong cả nước nói chung.

Dương Quế Hương, Chi cục Văn thư - Lưu trữ Bắc Giang